Jongvolwassen zijn is gewoonlijk een tijd van ontdekking en kansen. Een tijd om fouten te maken en om je te amuseren. Mijn tienerjaren en eerste jaren als twintiger waren mijlenver verwijderd van deze zorgeloze verwachtingen. Ik probeerde mee te zijn met alle dingen die mijn vrienden deden, maar ik werd ook geconfronteerd met rouw om mijn broer die overleed toen ik een kind was en om mijn vader, die overleed toen ik studeerde. Rouw kan ons op elke leeftijd treffen en de gevoelens die het oproept zijn herkenbaar voor zowel jongere als oudere mensen.
Nadat ik zag hoe moeilijk het was om steun te krijgen toen ik studeerde, richtte ik het Student Grief Network op. Het is een organisatie in het Verenigd Koninkrijk die sensibiliseert over rouw in universiteiten. In dit artikel deel ik een aantal zaken die ik geleerd heb over rouwen als jongvolwassene, vanuit mijn eigen ervaring en vanuit gesprekken met honderden andere jongvolwassenen. Veel van wat ik deel, kan ook herkenbaar zijn voor mensen van oudere leeftijden.
Wat is rouw?
Het is moeilijk om te definiëren en anders voor iedereen. Veel mensen denken dat rouw wil zeggen dat je je verdrietig voelt en de persoon mist maar het is vaak complexer. Het kan een breed spectrum aan emoties oproepen: woede, angst, schuldgevoel… Soms kan je je zelfs helemaal verdoofd of emotieloos voelen. Het kan ook ons lichaam beïnvloeden en bijvoorbeeld hoofdpijn of spijsverteringsproblemen veroorzaken of onze slaap en energieniveau aantasten. Rouw kan ook onze dagelijkse routines, onze relaties, onze identiteit en ons hele perspectief op de wereld beïnvloeden. Deze gevoelens en lichamelijke reacties kunnen ervaren worden door mensen van alle leeftijden.
Rouwen als jongvolwassene
Rouw gaat vaak samen met grote veranderingen in je leven, zoals studeren, je eerste job, relaties aangaan en je ouderlijk huis verlaten. In een tijd van onzekerheid (je bent niet langer een kind, maar ook nog niet volledig gevestigd als volwassene) kan rouw specifiek desoriënterend en eenzaam zijn. Leeftijdsgenoten focussen op het bouwen van hun toekomst. Rouwende jongvolwassenen proberen zich wegwijs te maken in een wereld die plots en pijnlijk is veranderd.
Jongvolwassenen zitten in een fase van het leven waar we normaal gezien verkennen wie we zijn: onze passies, waarden, relaties en ambities. Maar rouw kan allesoverheersend aanvoelen. We zijn dan vooral bezig met het verwerken van grote emoties, nieuwe verantwoordelijkheden en veranderingen in familiedynamieken en vriendschappen waardoor er weinig ruimte is om het leven te verkennen en ervan te genieten.
Meestal zijn we de eerste van onze leeftijdsgenoten die met verlies geconfronteerd worden. Dat kan oneerlijk of alleen aanvoelen. Vaak stellen we ons vragen zoals ‘waarom ik?’ of ‘waarom nu?’. Het voelt ook alsof we te snel volwassen moeten worden en het zorgeloze, speelse deel van onszelf moeten achterlaten. Het voelt alsof mensen ons niet begrijpen, omdat ze doorgaan met hun ‘normale’ leven en waardoor we soms jaloezie, frustratie of gebrek aan verbinding voelen.
Na het verlies van een dierbaar persoon merken veel jonge mensen dat ze angstiger worden, bijvoorbeeld over de toekomst, de gezondheid en veiligheid van anderen. Soms voelen ze zich alsof ze steeds wachten op de volgende nare gebeurtenis, waardoor het moeilijk is om los te laten en te genieten van het leven. Anderen reageren juist anders en laten zich gaan in een meer spontane houding, vanuit het geloof dat ‘het ergste al gebeurd is’ en de wil om iets van het leven te maken.
We moeten geen positieve kanten vinden in rouw (soms is het gewoon afschuwelijk), maar tegelijk zeggen veel mensen dat ze door rouw en verlies meer empathie hebben, hun relaties sterker en hun prioriteiten helderder zijn.
Er is geen juiste of foute manier om te rouwen. Iedereen is anders en er is geen boek met regels of een handleiding om je je beter te doen voelen. Het vraagt tijd. Maar het is mogelijk om een gelukkig en betekenisvol leven op te bouwen, ondanks alles wat er is gebeurd. En nog belangrijker: vergeet niet dat je niet alleen bent.
Tips voor iedereen
- Praat met iemand die je vertrouwt, stap voor stap.
- Zoek herkenning bij anderen: je bent niet de enige.
- Voel geen verplichting om alles te delen; neem de tijd die je nodig hebt.
- Vind andere uitlaatkleppen zoals schrijven, tekenen, bewegen of muziek.
- Gebruik hulpmiddelen zoals het gratis boekje Troost bij verlies: www.steunpuntmantelzorg.be/publicaties
Meer info (Engels) over het Student Grief Network: www.studentgriefnetwork.co.uk
(Schilderwerk van Anna May: toont aan hoe rouw bij haar evolueerde over de tijd – van donker naar meer kleuren).