Auteur: lauramassoelssteunpuntmantelzorg

Geachte Premier De Wever,

Met interesse lazen we op 4 juli het bericht op vrt nws (Raad van State geeft oppositie gelijk over uitzondering voor mantelzorgers bij hervorming werkloosheidsuitkeringen | VRT NWS: nieuws) dat de Raad van State geen reden ziet om geen uitzondering te voorzien voor werkloze mantelzorgers in de hervorming van de werkloosheidsuitkering.

Als mantelzorgvereniging die meer dan 22.000 leden vertegenwoordigt in Vlaanderen en Brussel en een bereik heeft van meer dan 100.000 mantelzorgers op jaarlijkse basis, willen we met klem het belang van een dergelijke uitzondering benadrukken.

De vrijstelling mantelzorg voor werklozen wordt door een erg beperkte, maar kwetsbare groep mantelzorgers aangevraagd. Het zijn mensen die een bijzonder zware zorgsituatie hebben: de zorg voor een kind met een handicap (onder 21 jaar), een zwaar zorgbehoevend gezins- of familielid of een persoon in een palliatieve situatie.

In 2024 ging het slechts over een totaal van 574 personen. Een ruime meerderheid van deze groep zijn vrouwen. 71 procent als je de 3 groepen samenneemt. In de groep van werkloze mantelzorgers die zorgen voor een kind met een handicap (onder 21 jaar) gaat het zelfs over 93 procent vrouwen.

De uitkering die zij ontvangen in het kader van deze vrijstelling is bijzonder laag. Het gaat over 15,01 euro per dag (geldend vanaf 1.2.2025 en wordt geïndexeerd) voor de eerste 24 maanden van de vrijstelling. Vanaf de 25e maand (in het geval van de zorg voor een zwaar zorgbehoevende of kind met een handicap) ontvangt de werkloze mantelzorger nog slechts 12,19 euro per dag.

De vrijstelling is op heden al beperkt in de tijd. Voor palliatieve zorg kan ten minste 1 en maximum 2 maand een vrijstelling verkregen worden. Voor de zorg voor een kind met een handicap of voor een zwaar zorgbehoevende kan de vrijstelling gekregen worden voor minimum 3 en maximum 12 maanden. De termijn kan meermaals verlengd worden, maar de samengevoegde tijd mag niet meer zijn dan 48 maanden.

Bovendien blijkt uit onderzoek dat mantelzorgers in een zware zorgsituatie erg veel uren zorg opnemen. Uit de Zorgenquête, afgenomen in Vlaanderen in 2021,1 blijkt dat 19 procent van de mantelzorgers 10 tot 20 uur per week zorg opneemt, 11 procent tussen de 21 en 60 uur per week en 3 procent zelfs meer dan 60 uur. Het lijkt ons evident dat mantelzorgers die 30, 40, 50, 60 of zelfs meer uren zorg per week opnemen dit niet kunnen combineren met een job in loonverband of het zoeken ernaar op de arbeidsmarkt.

We willen er U bovendien aan herinneren dat het federale regeerakkoord spreekt over een betere ondersteuning van mantelzorgers en een versterking van hun statuut en rechten. De uitzondering voor mantelzorgers op de hervorming van de werkloosheidsuitkering is een belangrijke stap om deze bepaling van het regeerakkoord te realiseren en te streven naar een brede en structurele ondersteuning van alle Belgische mantelzorgers.

We staan steeds ter beschikking om verder in gesprek te gaan.

Met vriendelijke groeten,

Karin Van Mossevelde – Voorzitter Steunpunt Mantelzorg

Jannie Hespel – Secretaris Steunpunt Mantelzorg

Naomi De Bruyne – Coördinator Steunpunt Mantelzorg

Wie langdurig voor een ander zorgt, draagt vaak een onzichtbare last met zich mee. Je zorgt, regelt, denkt vooruit en staat altijd klaar. Maar wat is de impact daarvan op jouw eigen gezondheid? Niet alleen fysiek, maar ook mentaal? Tijdens de Europese Week van de Mentale Gezondheid staan we graag even stil bij de mentale belasting van mantelzorgers.

De stille druk van constante zorg

Mantelzorg stopt niet wanneer je de deur uitgaat. Het is geen taak die je eenvoudig afvinkt. Uit cijfers blijkt dat 55,5% van de mantelzorgers de zorg als emotioneel belastend ervaart – een realiteit die vaak onder de radar blijft. De mentale belasting van mantelzorg zit dan ook vaak in wat niemand ziet:

• Je bent voortdurend alert – ook ’s nachts of als je met iets anders bezig bent.
• Je denkt mee, plant vooruit en anticipeert: “Wat als de situatie verergert?”, “Is de thuisverpleging op tijd gekomen?” of “Als ik vandaag niet naar de apotheker ga, dan zitten we overmorgen zonder medicatie.”
• Zelfs als je fysiek niet aanwezig bent, draait je hoofd overuren.

Dat voortdurende ‘aan’ staan put uit. Het vraagt constante mentale energie, vergelijkbaar met wat mensen ervaren in zeer stressvolle beroepen – alleen komt er bij mantelzorg ook nog een diepe emotionele betrokkenheid bij kijken.

De emotionele realiteit van mantelzorg

Mantelzorg raakt aan de kern van wie je bent: je doet het uit liefde, betrokkenheid en loyaliteit. Naast die warmte kunnen er ook gevoelens naar boven komen die je liever niet laat zien – of waar je zelf van schrikt:

• Schuldgevoelens: omdat je je moe of prikkelbaar voelt. Omdat je soms denkt: “Ik wil gewoon even niet moeten zorgen.”
• Frustratie: omdat de zorg nooit stopt, hulp moeilijk te regelen is of omdat anderen het niet begrijpen.
• Verdriet: om de persoon die je beetje bij beetje verliest, of om de impact op je eigen leven.

Veel mantelzorgers hebben het gevoel dat ze niet ‘mogen’ klagen. Dat het normaal is wat ze doen. Dat ze altijd sterk moeten zijn, of dankbaar. 44% van de mantelzorgers geeft dan ook aan dat ze het moeilijk vinden om hun eigen noden bespreekbaar te maken bij hulpverleners. Alsof het alleen maar over de ander mag gaan, maar jij telt ook.

Mentale veerkracht: geen superkracht, maar noodzaak

Veerkracht is een term die de laatste jaren steeds populairder wordt, maar vaak nog aan betekenis moet inboeten. Zo wordt het vaak omschreven alsof je “gewoon moet doorgaan” of “jezelf niet moet aanstellen”, maar dat is een misverstand.

Mentale veerkracht is niet hetzelfde als altijd sterk zijn. Het is wél het vermogen om terug te veren nadat het moeilijk is geweest. Om op tijd stil te staan, bij te sturen en bij te tanken.

Veerkracht betekent ook:

• Herkennen dat het te veel is en iets aanpassen.
• Erkennen dat je gevoelens er mogen zijn.
• Durven zeggen: “Ik heb hulp nodig.”

Mantelzorg vraagt mentaal uithoudingsvermogen, maar ook mildheid. Zorg dragen voor jezelf is geen egoïsme. Het is wat je nodig hebt om ook zorg te kunnen blijven geven aan anderen.

5 tips om deze week op te oefenen:

1. Plan hersteltijd in
   Zet een afspraak in je agenda zoals je dat doet met eender welke afspraak. Even wandelen, muziek luisteren, ademen of gewoon niets moéten. Het mag iets klein zijn, maar je moet het wel bewust doen.
2. Praat over wat je voelt
   Zoek iemand bij wie je écht open kunt zijn. Een vriend(in), een lotgenoot of een psycholoog. Delen verlicht, letterlijk.
3. Wees mild voor jezelf.
   Je hoeft het niet perfect te doen. Je mag moe zijn. Je mag even geen zin hebben. Je bent een mens en geen robot.
4. Zoek (en aanvaard) hulp.
   Informeer bij je gemeente, het ziekenfonds, thuishulp- of mantelzorgorganisaties. Soms is er meer ondersteuning mogelijk dan je denkt. Je hoeft het niet alleen te dragen.
5. Luister naar je lichaam.
   29,3% van de mantelzorgers ervaart fysieke belasting. Vermoeidheid, rugpijn, hoofdpijn en slapeloosheid zijn mogelijke signalen van overbelasting. Negeer ze niet.

Tot slot: geven en ontvangen gaan hand in hand.

Als mantelzorger ben je het gewoon om te geven: het geven van je tijd, je energie en je hart. Om te kunnen blijven geven is het echter belangrijk dat je ook ontvangt: rust, steun en waardering. Laat deze week een uitnodiging zijn om stil te staan. Om te voelen hoe het écht met je gaat en wat jij nodig hebt.

In de komende blogs zullen we verder ingaan op concrete thema’s van zelfzorg: hoe je met schuldgevoelens omgaat, hoe je eenzaamheid herkent en hoe je een netwerk opbouwt. In onze vorige blogs deelden we al belangrijke tips rond financiële ondersteuning en verlofstelsels, thema’s die ook bijdragen aan een zorgeloos hoofd.

Wil je op de hoogte blijven van het nieuws over mantelzorg? Word dan gratis lid en ontvang onze nieuwsbrief.

Heb je nog vragen? Neem contact op via 078 77 77 97 of info@steunpuntmantelzorg.be.

Zorgen naast je job? Dat voelt soms alsof je twee fulltime jobs tegelijk hebt. Hoe combineer je werk en mantelzorg zonder dat het je teveel wordt? Gelukkig bestaan er verlofstelsels en andere vormen van ondersteuning om je te helpen.

In deze blogpost geven we een overzicht van de verschillende verlofstelsel die je als werkende mantelzorger kan gebruiken én delen we tips om het gesprek met je werkgever aan te gaan. Want zorgen voor een ander begint bij goed voor jezelf zorgen.

Let op: niet iedereen kan het zich veroorloven om minder te gaan werken. Zeker voor wie zich in een (financieel) kwetsbare situatie bevindt, betekent elk uur minder werken vaak ook een directe inkomstendaling. Verlof opnemen is dus niet voor iedereen een haalbare kaart. Hou hier zeker rekening mee bij het maken van je keuzes.

A. Werknemers in loondienst

1. Thematische verlofstelsels

Deze verlofstelsels zijn wettelijk geregeld en geven werknemers de mogelijkheid om tijdelijk minder te werken of verlof op te nemen:

• Verlof voor medische bijstand: Je kunt voltijds of deeltijds verlof nemen om een ernstig ziek familielid te verzorgen. Dit kan tot 24 maanden per zorgvrager, met een uitkering van de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening (RVA).
• Palliatief verlof: Ook als je voor iemand zorgt in de laatste levensfase, kun je verlof nemen met een RVA-uitkering. Dit kan telkens met een maand verlengd worden, tot maximaal drie maanden.
• Mantelzorgverlof: Als erkende mantelzorger met een mantelzorgstatuut type 2 heb je recht op maximaal drie maanden voltijds (of 6 maanden deeltijds) verlof per zorgvrager. Gedurende je volledige loopbaan kan je hier twee keer gebruik van maken met een uitkering van de RVA.

Het bedrag van de uitkering is voor alle thematische verlofstelsels hetzelfde. De voorwaarden per verlofstelsel verschillen echter, dus zorg dat je goed geïnformeerd bent.

2. Verlofstelsels afhankelijk van werkgever

Naast de thematische verlofstelsels bestaan er nog andere verlofmogelijkheden, afhankelijk van je sector en werkgever:

• Tijdskrediet: Werknemers in de privésector kunnen tijdelijk minder werken om voor een zorgbehoevende te zorgen. De duur van het tijdskrediet varieert naargelang van het motief, met een maximum van 51 maanden. Tijdens de onderbreking krijg je van de RVA een vervangingsinkomen.
• Vlaams zorgkrediet: Ook werknemers in de Vlaamse openbare sector kunnen extra verlof opnemen om voor een geliefde te zorgen met een uitkering van de overheid. De duur van het zorgkrediet varieert naargelang het arbeidsregime dat je kiest, met een maximum van 90 maanden.
• Loopbaanonderbreking: Dit geldt vooral voor werknemers in de publieke sector en bepaalde sectoren met specifieke cao’s. Een ‘gewone’ loopbaanonderbreking hoeft niet te worden gerechtvaardigd bij de werkgever en ook niet bij de RVA. De uitkering varieert naargelang het gevraagde type onderbreking (volledige of gedeeltelijke), de onderbroken arbeidsregeling en eventueel het aantal kinderen en hun leeftijd.

3. Extra verlofstelsels

• Verlof om dwingende redenen: Als je onverwacht niet naar het werk kunt omdat je voor een kind, partner of ander gezins- of familielid moet zorgen, kun je als werknemer verlof om dwingende redenen (ook sociaal verlof, spoedverlof of familiaal verlof genoemd) nemen. De dagen verlof die je neemt om dwingende redenen zijn meestal onbetaald, tenzij in de cao anders beschreven staat.
• Onbetaald verlof: Je kunt altijd met je werkgever overleggen om onbetaald verlof op te nemen, maar dit hangt af van de goedkeuring van je werkgever.

BELANGRIJK! Werk je in de privésector of de social profitsector? En neem je tijdskrediet, ouderschapsverlof, palliatief verlof, verlof voor medische bijstand of mantelzorgverlof op? Dan kun je onder bepaalde voorwaarden een aanmoedigingspremie krijgen. Dat is een aanvullende uitkering van de Vlaamse overheid, boven op de onderbrekingsuitkering van de RVA.

B. Werknemers met zelfstandig statuut

Zelfstandigen hebben minder verlofopties, maar kunnen wel gebruikmaken van:

• Zorgverlof voor zelfstandigen: Je kunt gedurende maximaal 12 maanden een uitkering krijgen als je je beroepsactiviteit volledig of gedeeltelijk onderbreekt om voor een partner, gezins- of familielid te zorgen. In bepaalde gevallen kun je ook een vrijstelling van sociale bijdragen krijgen met behoud van alle rechten in het sociaal statuut.

Om in aanmerking te komen voor zorgverlof, moeten jij en de persoon voor wie je mantelzorg opneemt, aan een paar voorwaarden voldoen. Neem hiervoor contact op met je sociaal verzekeringsfonds.

C. Werkzoekenden met een uitkering

Werkzoekenden die mantelzorg verlenen, kunnen in bepaalde gevallen vrijgesteld worden van de verplichting om actief werk te zoeken:

• Vrijstelling mantelzorg: Dit geeft de mogelijkheid om je volledig op de zorg te focussen zonder je werkloosheidsuitkering te verliezen. Je moet hiervoor een aanvraag indienen bij de RVA.

BELANGRIJK! Elk verlofstelsel heeft specifieke voorwaarden en aanvraagprocedures. Informeer je goed bij de RVA, je werkgever of je sociaal verzekeringsfonds.

Hoe bespreek je mantelzorg met je werkgever?

Praten over je mantelzorgtaken op het werk kan spannend zijn. Toch is openheid belangrijk om de juiste steun te krijgen. Hier zijn enkele tips voor een goed gesprek:

✅ Bereid je voor: Denk na over wat je nodig hebt. Is dat flexibele werktijden, thuiswerk, of een tijdelijke vermindering van je uren?

✅ Kies het juiste moment: Plan een gesprek in op een rustig moment en niet tussen de soep en de patatten door.

✅ Wees open, maar duidelijk: Je hoeft geen gedetailleerde uitleg te geven over je thuissituatie, maar leg wel uit wat mantelzorg voor jou betekent en hoe het je werk beïnvloedt.

✅ Denk in oplossingen: Werkgevers willen graag meedenken, maar verwachten ook dat je zelf voorstellen doet. Misschien kan je taken anders organiseren of tijdelijk een collega inschakelen?

✅ Ken je rechten: Informeer jezelf over de verlofregelingen en eventuele cao-afspraken binnen je sector. Een goed geïnformeerde werknemer staat sterker in zijn schoenen!

Tot slot: blijf niet stilletjes worstelen…

Mantelzorg combineren met werk is een uitdaging, maar er zijn gelukkig enkele mogelijkheden om het draaglijker te maken. Informeer jezelf, praat erover met je werkgever en maak gebruik van de verlofstelsels die beschikbaar zijn. Durf ook hulp te vragen aan familie of vrienden, of maak gebruik van professionele hulp zodat je zelf wat wordt ontlast. Zo hou je alle ballen in de lucht – zonder zelf om te vallen.

Wil je op de hoogte blijven van het nieuws over mantelzorg? Word dan gratis lid en ontvang onze nieuwsbrief.

Heb je nog vragen? Neem contact op via 078 77 77 97 of info@steunpuntmantelzorg.be.

Mantelzorg is onbetaalbaar – in alle betekenissen van het woord. Liefde, loyaliteit en vertrouwen zorgen ervoor dat mantelzorgers hun rol blijven opnemen, maar de financiële kant mag niet genegeerd worden. Er zijn dan ook een heleboel misvattingen over de verschillende premies en tegemoetkomingen die er bestaan om de mantelzorger en de zorgvrager te ondersteunen.

Let op: mantelzorgers worden niet betaald voor hun zorgen, maar in sommige gevallen kunnen zij wel (mee)genieten van bepaalde voordelen. In deze blogpost zetten we de belangrijkste financiële ondersteuningen op een rij en leggen we uit waar en hoe je ze kunt aanvragen.

1. Gemeentelijke mantelzorgpremie

Sommige steden en gemeenten geven een mantelzorgpremie: een financiële tegemoetkoming om de kosten van de mantelzorgsituatie te dragen. Dit bedrag varieert sterk per gemeente en kan bijvoorbeeld maandelijks, jaarlijks of eenmalig uitgekeerd worden. De voorwaarden verschillen eveneens: zo wordt soms gevraagd dat de mantelzorger en de zorgvrager in dezelfde gemeente wonen of dat de zorgvrager een erkende zorgbehoefte heeft. Daarnaast mogen steden en gemeenten ook kiezen aan wie ze deze premie geven: aan de mantelzorger of aan de zorgvrager.

Hoe aanvragen? Neem contact op met jouw gemeente of sociaal huis, of bezoek hun website om te zien of je in aanmerking komt en hoe je de premie aanvraagt.

2. Vergoedingen vanuit de zorgkas

De zorgkas beheert verschillende zorgbudgetten. Dit zijn tegemoetkomingen voor zorgvragers, niet voor mantelzorgers, maar ze kunnen wel helpen om de kosten van de zorg te dragen. Om in aanmerking te komen voor een zorgbudget, moet de zorgvrager voldoen aan enkele medische voorwaarden. We sommen de belangrijkste zorgbudgetten even op:

2.1 Zorgbudget voor zwaar zorgbehoevenden

Dit budget wordt soms onterecht de ‘mantelzorgpremie’ genoemd, maar het is eigenlijk een tegemoetkoming voor de zorgvrager. Het is bedoeld voor niet-medische kosten zoals huishoudelijke hulp en andere onkosten. Soms wordt het ook gebruikt om mantelzorgers te vergoeden voor hun kilometervergoeding. Dit zorgbudget kan toegekend worden voor een bepaalde periode of levenslang.

• Voorwaarden: De zorgvrager moet een zware zorgbehoefte hebben. Dit wordt via een indicatiestelling vastgesteld.
• Bedrag:  €140 per maand.
• Aanvragen: Via de Dienst Maatschappelijk Werk van de mutualiteit van de zorgvrager kan een indicatiestelling worden aangevraagd. Een maatschappelijk werker van de mutualiteit komt vervolgens op huisbezoek om de zwaarte van de zorgbehoefte vast te stellen. Hierbij wordt de zelfredzaamheid van de zorgvrager getest op 6 domeinen. Als je in een woonzorgcentrum verblijft, is er geen extra indicatiestelling nodig. Je zorgbudget voor zwaar zorgbehoevenden wordt dan automatisch uitgekeerd.

2.2 Zorgbudget voor ouderen met een zorgnood

Dit budget is specifiek voor 65-plussers met een verhoogde zorgbehoefte en een beperkt inkomen. Het kan gebruikt worden voor thuiszorg, hulp aan huis of verblijf in een woonzorgcentrum.

• Voorwaarden: De zorgvrager moet minstens 65 jaar zijn, een bepaalde zorggraad hebben én een beperkt inkomen. Om dit beperkt inkomen te berekenen wordt gekeken naar het pensioenbedrag, de spaargelden, eventuele eigendommen, giften en inkomsten uit verkopen tot 10 jaar terug.
• Bedrag: Tussen €88 en €594 per maand, afhankelijk van de zorgzwaarte.
• Aanvragen: Via de Vlaamse sociale bescherming (online vragenlijst) of via de Dienst Maatschappelijk Werk van de mutualiteit.

2.3 Zorgbudget voor personen met een handicap

Dit budget is bedoeld voor personen met een erkende handicap of zorgnood die nog geen andere ondersteuning krijgen. Het kan gebruikt worden voor extra hulp in het dagelijks leven en wordt ook wel het basisondersteuningsbudget (BOB) genoemd.

• Voorwaarden: De zorgvrager moet erkend zijn als persoon met een handicap en ingeschreven zijn bij het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap (VAPH).
• Bedrag: €300 per maand.
• Aanvragen: Automatisch toegekend aan wie voldoet aan de voorwaarden.

2.4 Persoonsvolgend budget (PVB)

Dit budget is bedoeld voor volwassenen met een handicap die intensievere ondersteuning nodig hebben. Het biedt maatwerkondersteuning, bijvoorbeeld voor persoonlijke assistentie of dagbesteding.

• Voorwaarden: De zorgvrager moet een erkende handicap hebben en nood hebben aan intensieve ondersteuning.
• Bedrag: Afhankelijk van de zorgnood wordt een jaarbudget opgesteld.
• Aanvragen: Via het VAPH, na een uitgebreid onderzoek.

3. Belastingvoordeel

Mantelzorgers kunnen in sommige gevallen profiteren van belastingvoordelen, met name als ze financieel instaan voor een zorgvrager.

• Verhoogde belastingvrije som: Als de zorgvrager bij jou inwoont en je financieel voor hen zorgt, kun je een verhoogde belastingvrije som krijgen, wat betekent dat je minder belastingen betaalt.

Let op: als de zorgvrager je echtgenoot is, heb je geen recht op dit belastingvoordeel.

Hoe aanvragen? Deze voordelen worden toegekend via de belastingaangifte. Meer info krijg je bij de FOD Financiën.

4. Andere tegemoetkomingen en voordelen

Naast premies en vergoedingen zijn er nog andere manieren waarop de zorgvrager – en indirect de mantelzorger – financieel ondersteund kan worden:

• Sociaal tarief voor gas en elektriciteit: Personen met een verhoogde tegemoetkoming kunnen korting krijgen op hun energiekosten.
• Tegemoetkomingen voor opvang: Via de mutualiteit kan een gedeeltelijke terugbetaling worden aangevraagd voor dag- of nachtopvang voor zorgbehoevende personen die nog thuis wonen.
• Kortingen op openbaar vervoer: Sommige maatschappijen laten begeleiders of mantelzorgers van zorgbehoevenden gratis meereizen.
• Dienstencheques voor huishoudelijke hulp: Wie een erkende zorgbehoefte heeft, kan extra dienstencheques krijgen.
• Tegemoetkomingen voor hulpmiddelen: Via het VAPH of de mutualiteit kunnen hulpmiddelen zoals rolstoelen, trapliften of aanpassingen aan de woning (gedeeltelijk) vergoed worden.
• Incontinentieforfait: Een jaarlijkse tegemoetkoming in de kosten voor incontinentiemateriaal van zwaar zorgbehoevenden of van niet-afhankelijke personen. Er zijn twee soorten forfaits, afhankelijk van je situatie.

Hoe aanvragen? Informeer bij je mutualiteit of het VAPH welke voordelen van toepassing zijn op jouw situatie.

Tot slot: laat geen steun liggen!

Veel mantelzorgers en zorgvragers weten niet welke financiële steun er mogelijk is. Informeer je goed en vraag na waar je recht op hebt. Het is belangrijk dat je zorg en ondersteuning geen financiële last worden.

Wil je op de hoogte blijven van het nieuws over mantelzorg? Word dan gratis lid en ontvang onze nieuwsbrief.

Heb je nog vragen? Neem contact op via 078 77 77 97 of info@steunpuntmantelzorg.be.