Onderzoek mantelzorg in tijden van corona

Op 11 maart 2021 was het exact 1 jaar geleden dat de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) de coronacrisis uitriep tot een pandemie. 2020 was een uitzonderlijk jaar waarin we kennis maakten met begrippen zoals: “lockdown”, “nationale veiligheidsraad”, “sociale bubbel” en “knuffelcontacten”. De crisis raakte ons allemaal, maar niet in het minst mensen met een zorgnood en hun mantelzorgers. HOGENT en Steunpunt Mantelzorg onderzochten  hoe mantelzorgers en hun zorgvragers de crisis beleefden. De resultaten liegen er niet om: 2 op 3 mantelzorgers ervaarden de zorg als zwaarder dan voor corona. De druk op mantelzorgers is toegenomen. Er is nood aan actie.

Vanaf het moment dat de eerste lockdown in voege ging, stond de telefoon en mailbox van Steunpunt Mantelzorg roodgloeiend. Mantelzorgers hadden veel vragen en zochten een plek om hun verhaal te vertellen. Een duidelijk signaal dat we niet konden negeren. Tegelijk bleef het in de media en bij het beleid  stil over wat mantelzorgers en mensen met een zorg- en ondersteuningsnood meemaakten. Mantelzorgers bleven in hun kot, onzichtbaarder dan ooit. Daarom sloegen Steunpunt Mantelzorg en het onderzoekscentrum 360° Zorg en Welzijn van HOGENT de handen in elkaar om via praktijkgericht onderzoek wetenschappelijk inzichten te krijgen omtrent de situatie van mantelzorgers en hun zorgvragers tijdens de coronacrisis. Nood aan emotionele en psychische ondersteuning

En wat blijkt? Het takenpakket van mantelzorgers nam toe en de (professionele) ondersteuning en hulp verminderde. De crisis zorgde bij mantelzorgers voor emotionele en psychische druk. Mantelzorgers gaven aan constant onder spanning te staan, slecht te slapen, kopzorgen te hebben en zich ongelukkig of depressief te voelen. Ook maakten mantelzorgers zich zorgen over de persoon waarvoor ze zorgden. Ze merkten meer depressieve gevoelens, geheugenproblemen en angst om ziek te worden op bij hun zorgvrager. Mantelzorgers gaven aan nood te hebben aan emotionele en praktische ondersteuning, informatie en advies, maar ook meer erkenning en waardering voor wat ze doen. Mantelzorg voelt vaak vanzelfsprekend aan en is daardoor te weinig zichtbaar in de samenleving.

Gedeelde zorg

Voor zorgvragers die thuis wonen viel een belangrijk deel van de professionele ondersteuning weg tijdens de eerste lockdown. Denk maar aan dagopvang, poetshulp en kinesitherapie. Ook de bezoekmomenten met de huisarts en specialisten daalden sterk. Dit zorgde voor heel wat moeilijkheden, angst en extra stress. Ook mantelzorgers moesten zich afzonderen in kleine bubbels en ervaarden hierbij onvoldoende emotionele en praktische steun vanuit de eigen omgeving. De belangrijke gedeelde zorg van professionele en niet-professionele ondersteuning (bv. buurman of vrienden), die even ademruimte en ontspanning biedt, viel weg.

Werk-zorg-leven balans

Ook de verschillende rollen die een mantelzorger opneemt (bv. de rol als zorgverlener, gezinshoofd, werknemer…), wogen zwaar door tijdens de coronacrisis . 1 op 4 mantelzorgers die aan het werk was, ervaarde de combinatie als moeilijk en 17% had nood aan verlof om de zorg te kunnen opnemen.

Aanbevelingen

Het onderzoek heeft dus enkele pijnpunten blootgelegd voor mantelzorgers en hun zorgvrager(s). Het is aan beroepskrachten in de zorg- en hulpverlening om te waken over de draagkracht en omstandigheden van mantelzorgers, maar evengoed aan de hele maatschappij. En het is de verantwoordelijkheid van de overheid om structurele randvoorwaarden te voorzien om mantelzorgers te ondersteunen en te omkaderen. Dat betekent inzetten op kwalitatieve, betaalbare en toegankelijke professionele zorg op maat (waaronder psychologische hulpverlening), flexibele verlofstelsels om zorg en werk te combineren, tegemoetkomingen en premies die verzekeren dat (mantel)zorg niet arm maakt en het ondersteunen van informerende, versterkende en verbindende activiteiten voor mantelzorgers op een lokaal niveau.

Ben je benieuwd naar het volledige onderzoek? Of kijk en luister je liever naar onze online webinar over het onderzoek, met getuigenissen van mantelzorgers? Surf dan naar https://steunpuntmantelzorg.be/mantelzorgblog/ en klik op het artikel ‘Webinar gemist? Bekijk de opname’. 
Het volledige onderzoeksrapport kan je hier bekijken.

Bronvermelding:
Lambotte, D., De Koker, B., De Bruyne, N. & De Witte, N. (2020).  De beleving van mantelzorgers in tijden van COVID-19 Onderzoeksrapport. Gent: Hogeschool Gent & Steunpunt Mantelzorg

Vaccinatiecampagne: veelgestelde vragen

Wanneer en waar krijg ik mijn vaccin?

Vaccinatiecentra in heel Vlaanderen zorgen ervoor dat iedereen snel en veilig in zijn buurt een vaccin krijgt. Bedoeling is dat iedereen zich kan laten vaccineren op een afstand van 10 à 15 minuten rijden van zijn woonplaats. Elk centrum is vlot bereikbaar, heeft voldoende parking en is geschikt voor rolstoelgebruikers.

Check hier je dichtstbijzijnde vaccinatiecentrum.

Kan er ook aan huis gevaccineerd worden?

Uitzonderlijk zullen sommige mensen thuis of bij de huisarts een vaccin kunnen krijgen. Het gaat over mensen die zich moeilijk kunnen verplaatsen, met name:

  • risicopatiënt voor transport of besmetting omwille van medische behandeling of ziekte
  • mensen met dementie
  • mensen met ernstige autisme
  • mensen met een ernstige psychiatrische problematiek
  • mensen die bedlegerig zijn
  • mensen met een fysieke handicap

Vraag aan je huisarts of je een thuisvaccin zal kunnen krijgen.

Wanneer kom ik aan de beurt?

Hiervoor kijken we best naar het faseplan dat is opgesteld voor België.
65 plussers en mensen met een chronische ziekte kunnen vanaf maart gevaccineerd worden. Eens je gevaccineerd bent, ben je beschermd. Het zou wel kunnen dat je het virus kan overdragen naar iemand anders die niet gevaccineerd is. Voorlopig zullen we dus nog even een mondmasker moeten dragen. Maar hier wordt nog verder onderzoek naar gedaan.

Hoe weet men dat ik een chronische aandoening heb?

De overheid gebruikt gegevens van de mutualiteiten. Ook je medisch dossier bij de huisarts is een belangrijke bron van informatie. Bekijk daarom zeker een uitprint van je medisch dossier en laat je huisarts weten als er volgens jou belangrijke dingen ontbreken.

Hoe weet ik wanneer ik aan de beurt ben?

Je krijgt een uitnodiging van de overheid per mail, per sms en per brief. In de uitnodiging staat een code waarmee je een afspraak kan maken.

Wat als ik geen vervoer heb?

Voor wie geen vervoer heeft, zoekt de stad een oplossing. Er zal samengewerkt worden met de busmaatschappij en taxibedrijven. De kosten hiervoor zal je waarschijnlijk gedeeltelijk terugbetaald krijgen. Probeer zoveel mogelijk beroep te doen op buren en familie.

Is dat vaccin wel veilig?

Het vaccin is veilig. Er kunnen nevenwerkingen optreden zoals spierpijn, hoofdpijn, mottigheid. Een beetje vergelijkbaar met het griepvaccin.
Heel zelden komen allergische reacties voor – net zoals dat met andere vaccins of geneesmiddelen kan. Daarom raden we het vaccin af voor mensen die ooit allergisch reageerden op een vaccinatie.

Je hoort wel eens “het vaccin werd zo snel ontwikkeld, dat kan toch niet veilig zijn”. Het coronavirus zorgde voor een zo grote gezondheidscrisis, dat er wereldwijd veel geld werd geïnvesteerd in onderzoek. De beste wetenschappers werden op het onderzoek naar vaccins gezet. Bedrijven met veel ervaring in het ontwikkelen van vaccins werkten mee. Daarom is het zo snel kunnen gaan. De controle op veiligheid, werking en nevenwerkingen was net zo streng als voor elk ander nieuw geneesmiddel.

Heb je nog vragen, dan kun je hier terecht voor meer informatie:  https://www.info-coronavirus.be/nl/vaccinatie/  

Aanmoedigingspremie voor mantelzorgers

Je kan als werknemer en erkend mantelzorger sinds 1 september 2020 verlof opnemen voor mantelzorg. Het mantelzorgverlof is een nieuw thematisch verlof zoals ouderschapsverlof, verlof voor medische bijstand en palliatief verlof. Neem je het mantelzorgverlof op, bijvoorbeeld omdat je voor een familielid, vriend of buur zorgt, dan kan je vanaf nu ook – zoals bij de andere thematische verloven – rekenen op een aanvullende aanmoedigingspremie van de Vlaamse Overheid.

In onze samenleving bieden mantelzorgers  de meeste zorg en ondersteuning voor een zorgvrager, vaak in tandem met professionele zorgverleners of vrijwilligers . Mantelzorgers bieden toegewijde zorg aan  een persoon met een (chronische) ziekte, handicap of een andere zorgbehoefte zodat ze  langer thuis of in de eigen omgeving kunnen blijven wonen. In Vlaanderen dragen ongeveer 600 000 mantelzorgers zorg voor één of meerdere personen.

Werk-zorg-leven balans

Dé mantelzorger bestaat niet. Mantelzorgers kunnen jong of oud, man of vrouw, laag of hoog opgeleid, werkloos of full time aan de slag zijn, enzoverder. Er zijn veel mantelzorgers die de zorg voor hun naaste combineren met hun job. Dit wil zeggen dat ze naast hun dagdagelijkse taken (bv. huishoudelijke taken, administratieve taken…) en werkuren ook heel wat tijd spenderen aan mantelzorg. Deze combinatie is allesbehalve evident en wordt door veel mantelzorgers ervaren als belastend. Als mantelzorger ben je afhankelijk van de zorgvrager (en omgekeerd). Bij alles wat je doet, hou je rekening met hem of haar. Je perkt je eigen activiteiten en bezigheden in om meer tijd vrij te maken voor de zorg van je dierbare. De tijd die je vrijmaakt, gaat vaak ten koste van andere zaken, zoals tijd voor jezelf.

“Ik heb ontdekt dat ik een goede manager ben geworden van mijn dagdagelijkse taken en zorgen. Het is elke dag plannen om alles rond te krijgen”.
Mantelzorger S.

Wanneer de zorg steeds moeilijker te combineren valt met werk en privé, dan moet je ingrijpen.  Een  optie die je in deze situatie  kan helpen: een beroep doen op mantelzorgverlof. Dit verlof laat je toe om tijdelijk te stoppen met werken of je werk te verminderen. Als je voldoet aan bepaalde voorwaarden kan je als voltijds werknemer of ambtenaar gedurende één maand, ofwel volledig ofwel twee maanden gedeeltelijk, stoppen met werken. Wie deeltijds werkt en mantelzorgverlof wil opnemen, moet wel volledig stoppen met werken. Als werknemer kan je gedurende je volledige loopbaan voltijds zorgdragen voor maximaal 6 personen en kan je dus over je volledige loopbaan maximaal 6 maanden gebruik maken van voltijds mantelzorgverlof of maximaal 12 maanden bij halftijds of deeltijds werk.

Let op!
Er zijn verschillende verlofstelsels die je kan opnemen om voor een persoon te zorgen. Deze verlofstelsels kan je niet oneindig gebruiken. Informeer en denk goed na over welk type verlof je wanneer opneemt. Meer info over mantelzorgverlof lees je hier.

Onderbrekingsuitkering

Net zoals bij de andere thematische verloven, ontvang je voor het opnemen van mantelzorgverlof een onderbrekingsuitkering. Deze zijn forfaitair (op voorhand vastgelegd) en dus niet berekend in functie van je loon. Deze uitkering krijg je van de RVA (Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening). Hoeveel de onderbrekingsuitkeringen bedraagt, kan je via deze link ontdekken.

Belangrijk om te weten:
Wanneer je mantelzorgverlof opneemt, ben je zowel bij volledige als bij gedeeltelijke loopbaanonderbreking beschermd tegen ontslag. Dit wil zeggen dat je werkgever je arbeidscontract niet eenzijdig mag beëindigen.

Aanvullende aanmoedigingspremie

Om de balans tussen werk, gezin en zorg meer mogelijk te maken kent de Vlaamse regering sinds 5 maart 2021 ook een aanvullende aanmoedigingspremie toe. Deze premie kan je krijgen bovenop de onderbrekingsuitkering van de RVA.

Meer info over de aanvullende aanmoedigingspremie: Aanmoedigingspremies | Vlaanderen.be

Meer weten?

We geven (online) vormingen over verschillende thema’s: https://steunpuntmantelzorg.be/kalender/
Volg ons op Facebook voor info en nieuws: https://www.facebook.com/steunpuntmantelzorg.be
Alle info voor mantelzorgers: https://steunpuntmantelzorg.be/voor-mantelzorgers/

Waar word jij als mantelzorger gelukkig van?

Heb je al gehoord over de geluksdriehoek? Vergelijk het met de voedings- of bewegingsdriehoek, maar dan voor geluk. Want gezondheid gaat over meer dan alleen gezonde voeding en beweging. Je mentaal welzijn en je geluksgevoel zijn minstens even belangrijk. Benieuwd hoe de geluksdriehoek jou als mantelzorger kan helpen? We zetten het voor je op een rijtje.

Veel mensen gaan op zoek naar hoe ze zich gelukkig en goed in hun vel kunnen voelen. In vreemde en onzekere tijden zoals vandaag de dag – waar het coronavirus ons leven uit evenwicht brengt – is dat allesbehalve evident. Het is ook niet altijd even duidelijk wat wel en wat niet werkt om gelukkig te zijn. Daarom heeft het Vlaams Instituut Gezond Leven alle belangrijke wetenschappelijke kennis over geluk – zoals wat is het en hoe kan je eraan werken? – verzamelt in de geluksdriehoek. Het wil zo mensen informeren en inspireren.

Je gelukkig voelen kan je voor een stuk zelf beïnvloeden.

Wetenschappelijk onderzoek leert ons steeds meer over geluk en wat ons (on)gelukkig maakt. Het gezin waarin we geboren worden, de omstandigheden waarin we opgroeien en de zaken die we meemaken, hebben een invloed op ons geluk. Iemand die er financieel slecht voorstaat, zal het moeilijker hebben om zich gelukkig te voelen. Ook mensen met gezondheidsproblemen of een ernstige ziekte voelen zich vaak minder goed in hun vel. Gelukkig zijn hangt dus voor een deel af van ‘geluk hebben’. De manier hoe mensen omgaan met een probleem of moeilijke situatie kan bepalen of ze zich meer of minder gelukkig voelen. En die manieren van omgaan met problemen kan je leren en in handen nemen.

Perfect geluk bestaat niet

Bij de start van elk nieuw jaar wensen we elkaar ‘een goede gezondheid en veel geluk’ toe. Maar daar stopt het vaak bij, alsof we schrik hebben om over geluk te praten. Of misschien weten we niet hoe we dat moeten of kunnen doen? In elk geval is geluk iets dat er niet altijd moet zijn. Constant leuke en positieve gevoelens ervaren is een utopie. Het is belangrijker om te leren hoe je aan je geluk kan werken. Want je gelukkig voelen gaat ook over het ‘ongelukkig zijn’ beheersen.

Bouwen aan geluk

De geluksdriehoek leert je hoe je kan omgaan met problemen of ongelukkig zijn en reikt manieren aan om aan je geluk te bouwen. De driehoek bestaat uit 3 bouwblokken: je goed omringd voelen, je goed voelen en jezelf kunnen zijn. Deze drie factoren hebben een grote impact op je geluk. Maar wat wil dat precies zeggen?

De eerste bouwblok is ‘Je goed omringd voelen’. Oké, af en toe alleen zijn kan deugd doen, maar over het algemeen hebben we contact met anderen nodig. Zeker als mantelzorgers is het belangrijk om naast de persoon voor wie je zorgt ook nog met anderen personen contact te hebben. Warme contacten kunnen de batterijen terug opladen en geven de kans om te troosten en getroost te worden. Je voelt je betrokken bij mensen, je kan je hart luchten en je weet dat je op hen kan rekenen in moeilijke tijden.
Tip: schrijf je in voor een digitale vorming van steunpunt Mantelzorg en omring je met mensen die net als jou zorgen voor een ander.

De tweede bouwblok gaat over ‘Je goed voelen’. Je goed voelen gaat niet alleen over het ervaren van plezier, blijdschap, vreugde, hoop… Het gaat ook over het toelaten, aanvaarden en omgaan met negatieve emoties zoals verdriet, angst en boosheid. Als mantelzorger leef je vaak in een rollercoaster van emoties waardoor ‘je goed voelen’ niet vanzelfsprekend is. Ook minder positieve gevoelens horen erbij en dragen bij tot wie je bent. Zorg wel dat ze draagbaar blijven en in balans zijn met je positieve gevoelens.
Tip: Neem een moment voor jezelf om je emoties te voelen. Noteer de zaken in je leven die je energie geven, en de zaken die energie vreten. Schrijven kan helpen om emoties te verwerken, tot rust te komen en het is een goede manier om structuur en overzicht te krijgen.

De derde bouwblok is ‘Jezelf kunnen zijn’. Hier gaat het erom dat je jezelf kunt aanvaarden en een positieve houding kunt aannemen over jezelf − ook in relaties met anderen. Je kent jezelf – Wie ben ik? Waar ben ik trots op? – . Als mantelzorger heb je véél sterktes, alleen heb je daar misschien zelf niet zo veel aandacht voor. Probeer hier af en toe aan te denken. Denk positief over jezelf en wees trots op het feit dat je het verschil maakt voor een ander.
Tip: kijk elke ochtend in de spiegel en stel telkens de vraag: wat vind ik leuk aan mezelf? Waar ben ik trots op? En wat zijn mijn sterktes?

De ‘oranje bol’ onder de driehoek (rechts) verwijst naar de gebeurtenissen en ervaringen die je uit balans kunnen brengen. We ervaren allemaal stress en tegenslagen, kleine en grote. Zoals iemand uit je omgeving die ernstig ziek wordt. Deze gebeurtenis brengt grote (onverwachte) veranderingen met zich mee en heeft een impact op je geluk. Hoe sterk je geluk te lijden heeft onder deze tegenslagen hangt voor een deel af van hoe veerkrachtig je bent op dat moment. Dit wil zeggen, het vermogen om je aan te passen aan tegenslagen en daar misschien zelfs sterker uit te komen.   

Hoe ga je aan de slag?

Wil je werken aan je geluk of wil je beter leren omgaan met de stress, angst of piekergedachten die je ervaart? Kijk dan zeker eens op www.geluksdriehoek.be. Op deze website vind je informatie over veertien thema’s waaronder: veerkracht, stress, burn-out, verlies, ouderschap, piekeren, angst… Binnen elk thema zijn eenvoudige oefeningen, filmpjes, verhalen en tips te vinden van (bekende) Vlamingen.  

Meer weten?

  • Laat je inspireren door tips en kleine gelukjes van andere mantelzorgers op deze pagina.
  • Wil je je omringen met andere mantelzorgers? Schrijf je dan in voor een vorming via deze link.
  • Info over Vlaams Instituut Gezond Leven: www.gezondleven.be.

Donderdag 28 januari: wereldgedichtendag!

Vandaag is het wereldgedichtendag. Een uitstekende gelegenheid om één van onze huisdichters én mantelzorger opnieuw aan het woord te laten. Onze huisdichter schreef een toepasselijk gedicht over de korte en donkere winterdagen waarin we ons nu bevinden. Maar tegelijk ook over het verlangen naar licht, warmte en nieuwe hoop.