Federale verlofstelsels
Er bestaan verschillende verlofstelsels voor mantelzorgers (medische bijstand, palliatief verlof, tijdskrediet, mantelzorgverlof, enz.), maar de voorwaarden verschillen sterk per stelsel. Dit maakt het systeem complex en weinig overzichtelijk. Bovendien zijn de regelingen onvoldoende flexibel en sluiten ze vaak niet aan bij de realiteit van mantelzorg, waar zorgnoden sterk kunnen variëren in tijd en intensiteit. Verlofregelingen moeten bovendien een recht zijn, geen gunst. In de praktijk ervaren mantelzorgers nog te vaak afhankelijkheid van de werkgever, wat onzekerheid creëert en de opname van verlof bemoeilijkt. Daarnaast beperken recente aanpassingen in het tijdskrediet de financiële toegankelijkheid, en blijven veel stelsels moeilijk inzetbaar voor wie met tijdelijke of onzekere contracten werkt. Er zijn wel stappen gezet richting meer flexibiliteit, maar deze zijn nog niet volledig uitgerold. Tot die hervormingen effectief in werking treden, blijft het systeem onvoldoende afgestemd op de realiteit van mantelzorg.
Vlaamse aanmoedigingspremies
Vlaamse aanmoedigingspremies vullen federale verlofstelsels aan, maar sluiten niet altijd goed aan. Veel mantelzorgers vallen uit de boot en het inkomensverlies bij werkonderbreking blijft groot. Een betere afstemming en hogere premies zijn nodig, zodat mantelzorgers niet onder de armoedegrens zakken. Vooral alleenstaande mantelzorgers en gezinnen met hoge zorgkosten worden hierdoor zwaar getroffen.
Uitzonderlijk verlof wegens overmacht
Het bestaande systeem voorziet beperkte onbetaalde verlofdagen voor acute zorgsituaties. Deze worden echter afgetrokken van andere verlofrechten, terwijl net op crisismomenten extra flexibiliteit nodig is.
Loopbaancoaching
Mantelzorgers die hun job opgeven, vallen vaak buiten het huidige aanbod van loopbaancoaching. Net deze groep heeft echter nood aan begeleiding om hun loopbaan opnieuw richting te geven. Er is bijkomende ondersteuning nodig voor coaches én een structurele verankering van mantelzorg in loopbaanbegeleiding.
Mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid
Hoewel er initiatieven bestaan, blijft een mantelzorgvriendelijk HR-beleid onvoldoende ingeburgerd. Mantelzorgers ervaren nog steeds drempels om hun situatie te bespreken op het werk. Een open gesprek en maatwerk zijn essentieel, maar vragen meer sensibilisering bij werkgevers en HR-partners.
Woonzorgcentrum en assistentiewoningen
De overstap naar residentiële zorg blijft emotioneel, administratief en financieel complex. De betaalbaarheid van woonzorgcentra staat onder druk en kosten stijgen sneller dan pensioenen, ondanks indexeringsmechanismen en tegemoetkomingen. Ook rond assistentiewoningen is er veel onduidelijkheid over kostenstructuren en regelgeving, wat tot verwarring leidt bij bewoners en families.
Toegankelijkheid van professionele zorg
Mantelzorgers ervaren steeds meer drempels om zorg op te starten door personeelstekorten, beperkte bereikbaarheid en digitalisering. Vooral thuiszorg staat onder druk, terwijl de vraag blijft stijgen. Het tekort aan zorgpersoneel en huisartsen versterkt deze problemen en verhoogt de druk op mantelzorgers.
Respijtzorg
Respijtzorg blijft te weinig beschikbaar en onvoldoende bekend. Veel mantelzorgers nemen nooit pauze, vaak door gebrek aan aanbod, financiële drempels of emotionele belasting. Er is nood aan meer betaalbare, flexibele en toegankelijke respijtzorg op maat van diverse zorgsituaties.
Psychologische ondersteuning
Psychologische ondersteuning is een belangrijke maar moeilijk toegankelijke nood. Drempels zijn tijd, kostprijs en beperkte beschikbaarheid. Eerstelijnspsychologische zorg is een stap vooruit, maar wachttijden en capaciteit blijven problematisch.
Jonge mantelzorgers
Jonge mantelzorgers blijven vaak onzichtbaar en moeilijk bereikbaar. Toch combineert een grote groep jongeren studie met intensieve zorg. Meer sensibilisering in onderwijs en betere detectie zijn noodzakelijk.
Gezondheidsvaardigheden
Digitalisering verhoogt efficiëntie, maar vergroot ook de kloof voor wie minder digitaal vaardig is. Complex taalgebruik en het verdwijnen van fysieke contactpunten vormen belangrijke drempels.
Zorgwonen
Regelgeving rond zorgwonen is complex en versnipperd, met weinig duidelijk centraal aanspreekpunt. Dit leidt tot onzekerheid en ongelijkheid tussen gemeenten.
Mobiliteit
Parkeer- en mobiliteitsbeleid verschilt sterk per gemeente en vormt vaak een praktische en financiële drempel voor mantelzorgers. Meer uniforme en toegankelijke oplossingen zijn nodig.
Mantelzorgplan
Lopende initiatieven binnen het mantelzorgplan zijn waardevol, maar vragen duurzame verankering en structurele financiering om blijvend impact te hebben.
