PERSBERICHT: Prioritering mantelzorgers in de vaccinatiestrategie

De vaccinatiestrategie: wat met de mantelzorger?

Neem mantelzorgers mee op als prioritaire groep.

Van de kleine klusjes en ondersteuning tot de grote zorgen: mantelzorgers maken het verschil voor onze ouderen, personen met een handicap of (chronische) ziekte. Toch staan ze nergens vermeld in de vaccinatiestrategie. Het Vlaams Mantelzorgplatform, de overkoepelende organisatie van de zes erkende mantelzorgverenigingen, trekt aan de alarmbel. We pleiten ervoor om mantelzorgers samen met de risicopatiënten te vaccineren.

De COVID-19-crisis treft vele mensen hard. Nu de derde golf aan de horizon opdoemt, is het vaccin voor veel mensen een houvast om vol te houden. We hunkeren naar gezelligheid, mensen om ons heen en vrijheid. Het vaccin belooft beterschap.

De overheid maakt terecht een plan van aanpak, om mensen in de zorg en risicogroepen eerst te vaccineren. Voor hen zijn de gevolgen van de pandemie des te ingrijpend. Als Vlaams Mantelzorgplatform zien we echter één grote ontbrekende groep: de mantelzorgers.

Mantelzorgers zorgen voor een dierbare die door een handicap, chronische ziekte, ouderdom, psychische kwetsbaarheid of een andere aandoening hulp nodig heeft. Het kan gaan over hulp in het huishouden, bij administratie, vervoer, persoonlijke zorg, emotionele steun, enz. Naar schatting zijn er in Vlaanderen meer dan 600.000 mantelzorgers.

Druk op mantelzorg toegenomen tijdens crisis

De maatregelen zorgden ervoor dat de formele zorg en de hulp uit het eigen netwerk deels is weggevallen. Daardoor nemen mantelzorgers tijdens deze crisis meer taken op dan voorheen. Ze combineren deze taken veelal met hun gezin, studies en/of werk. Een recente studie van Lambotte et al. (2020[1]) stelt dat de crisis de werk-zorg-leven balans van veel mantelzorgers drastisch verstoort, en ze hierdoor veel druk en stress ervaren. 1 op 3 mantelzorgers slaapt slecht door kopzorgen en voelt zich depressief. En de helft van de mantelzorgers zegt continu onder spanning te zijn.

De angst op besmetting is bij deze groep groot. 82.4% van de mantelzorgers rapporteren in de studie angstig te zijn dat hun naaste corona zal krijgen en 61% is angstig zelf besmet te worden.

Cruciale schakel in de zorg

De vaccinatiestrategie gaat voorbij aan de cruciale rol die mantelzorgers opnemen in de zorg. Naar schatting 80% van alle langdurige zorg in Europa wordt opgenomen door mantelzorgers (Hoffmann & Rodrigues, 2010). Als een mantelzorger ziek wordt of uitvalt door quarantaine, kan dit dramatische gevolgen hebben voor de persoon die zorg nodig heeft. Het beschermen van de mantelzorger draagt dan ook bij aan het extra beschermen van de persoon met een zorg- en ondersteuningsnood. De mantelzorger kan immers de zorg en ondersteuning blijven opnemen, al dan niet complementair aan de professionele hulp. We garanderen zo zorgcontinuïteit voor de meest kwetsbare mensen tijdens deze COVID-19-crisis en verlichten extra druk bij de professionele zorgverleners.

Erkenning door vaccinering

Het Vlaams Mantelzorgplatform vraagt erkenning voor de cruciale rol die mantelzorgers opnemen door hen mee op te nemen als prioritaire groep in het vaccinatiebeleid. Het is voor ons belangrijk dat alle mantelzorgers, zowel zij die naasten begeleiden in collectiviteiten als in thuiscontext, hoog op de agenda staan.

We beseffen dat mantelzorgers een zeer omvangrijke en heterogene groep omvatten en dat het in de huidige context moeilijk is om hen in zijn volledigheid en op een snelle en efficiënte manier in kaart te brengen. Daarom vragen we om in eerste instantie mantelzorgers samen met de risicopatiënten met onderliggende gezondheidsproblemen te vaccineren, en meer specifiek de mantelzorger die behoort tot de gezinsbubbel of het knuffelcontact van de patiënt.

Het Vlaams Mantelzorgplatform stelt zich steeds constructief op om verder na te denken over de praktische implementering.

Onderzoek HOGENT & Steunpunt Mantelzorg: coronacrisis zet mantelzorgers onder druk
Volledig rapport van het onderzoek

Opiniestuk Steunpunt Mantelzorg en i-mens: reactie maatregel mantelzorg

Op dinsdagavond 27 oktober viel het M-woord voor de eerste keer op een persconferentie van de Vlaamse (of federale) overheid. De overheid erkende dat Mantelzorgers een cruciale rol opnemen in de zorg, des te meer in deze gezondheidscrisis. Toch stellen we als mantelzorgvereniging een aantal vragen bij één specifieke maatregel: mantelzorgers mogen overnachten in woonzorgcentra, om het personeel te ‘ontzorgen’.

We kunnen er niet omheen. De druk op de woonzorgcentra en de andere zorgorganisaties in ons land neemt toe. De dijk staat op breken. Personeel valt uit door ziekte, quarantainemaatregelen en burn-out. Terwijl de zorgen in de maatschappij stijgen. We moeten zoeken naar oplossingen om de zorg bij te staan, dat staat buiten kijf.

Sommige mantelzorgers zullen graag een handje toesteken en helpen waar kan. Dat doen zij vaak al jaar en dag. Maar zij kunnen zorgverleners niet ‘ontzorgen’, zorg overnemen of de gaten in het personeelsbestand opvullen. Mantelzorgers ervaren immers dezelfde druk als beroepskrachten in de zorg.

Naomi De Bruyne, coördinator van Steunpunt Mantelzorg licht toe: ‘In de eerste golf ervaarde twee op drie mantelzorgers de zorg als zwaarder dan ervoor (Zie: onderzoek HOGENT in samenwerking met Steunpunt Mantelzorg). De rek van het elastiekje was op, zoals een mantelzorger dat zelf zo treffend zei. Ons pleidooi is daarom steeds geweest: betrek en waardeer mantelzorgers, beschouw hen als volwaardige partners in de zorg en heb oog voor hun psychosociaal welzijn. Het is positief dat mantelzorgers nu zichtbaarheid krijgen voor wat ze doen. Maar deze nieuwe maatregel roept meer vragen dan oplossingen op. Moeten mantelzorgers ook zorg opnemen voor andere bewoners dan hun familielid? Welke omkadering krijgen ze om die zorgen te geven? Zijn ze op dat moment niet eerder vrijwilliger dan mantelzorger, waar ook een overeenkomst en verzekering bij hoort? Moeten ze betalen voor hun bed en krijgen ze eten? Is er ruimte bij het personeel om mantelzorgers emotioneel te ondersteunen, gezien de grote nood die daar is? En hoe zorg je dat deze overbelaste groep niet nog dieper moet graven in de eigen reserves?’

We maken ons bovendien zorgen over de emotionele druk die mantelzorgers zullen ervaren bij het maken van de beslissing om te overnachten. Zo goed als elke mantelzorger wil de beste zorg voor zijn of haar zorgvrager, en wil tegemoet komen aan de wensen en verwachtingen van de zorgvrager. Maar mantelzorgers hebben vaak nog een job, een gezin en andere verantwoordelijkheden. Schuif je die allemaal opzij voor de zorg? En met welke gevolgen.

Steunpunt Mantelzorg en thuiszorgorganisatie i-mens hopen dat er snel een plan van aanpak komt voor de omkadering van deze maatregel, in overleg met de mantelzorgverenigingen en andere relevante partners. Karin Van Mossevelde, algemeen directeur van i-mens vult aan: “We hopen ook dat er een meer omvattend plan is om personeel in de zorg te ontzorgen. Mantelzorgers kunnen en doen veel, maar zullen de dijkbreuk alleen niet tegenhouden. Idem dito trouwens voor de professionele medewerkers van de thuiszorg bij i-mens en andere thuiszorgorganisaties. Ook zij verdienen een vermelding en vooral ontzorging.”

Meer weten?

Foto: Kenny Luo via http://www.unsplash.com

Maak mantelzorgers zichtbaar in het zorgverhaal

Onze coördinator, Naomi De Bruyne hield samen met Sarah Pardon, stafmedewerker mantelzorg i-mens een pleidooi voor de erkenning van mantelzorgers in het zorgverhaal. Hun opinie verscheen in de themabijlage over ‘Leven met kanker’ van De Standaard.

Het volledige artikel kan je hier downloaden:

Beknopt:

Bij een kankerdiagnose ga je als familie of vriend door een intens proces van verandering. Ineens ben je mantelzorger. Niet aan de zijlijn, maar in het oog van de storm. Je staat samen met je geliefde en andere zorgverleners schouder aan schouder in de vuurlinie. Maar toch neem je een heel specifi eke plek in en leg je jouw eigen traject af. En daar moet oog voor zijn. Vanuit de omgeving, maar zeker ook vanuit de beroepskrachten die betrokken zijn.

Foto blog: Käännöstoimisto Transly via unsplash.com

Toelichting bij het mantelzorgverlof

In het Nieuwsblad verscheen op 1 september 2020 een artikel over het mantelzorgverlof. Onze coördinator Naomi De Bruyne gaf toelichting. Je vindt het artikel online terug (betalend).

Meer weten?

Foto: Roman Kraft via Unsplash.com

Coördinator Steunpunt Mantelzorg verdedigt belangen van mantelzorgers in ad-hoc coronacommissie van het Vlaams Parlement

Onze coördinator, Naomi De Bruyne, hield op maandag 6 juli een pleidooi voor concrete ondersteuning en aandacht voor mantelzorgers tijdens het ad-hoc coronacommissie van het Vlaamse Parlement.

Naomi De Bruyne wijst op de uitputting bij mantelzorgers en op de onzekerheden en zorgen die ze hebben. Ze vertelt over hoe mantelzorgers zich in de steek gelaten voelen.

Steunpunt Mantelzorg pleit dan ook voor een zichtbare aanpak en concrete ondersteuning voor mantelzorgers.

Naomi De Bruyne: “De zorg die mantelzorgers geven is niet vanzelfsprekend en ook niet oneindig of onuitputbaar. Het is cruciaal dat hun noden meegenomen worden in een tweede golf van de COVID19-crisis of in een volgende gezondheidscrisis. Zorg dat professionele diensten maximaal toegankelijk blijven, geef laagdrempelige informatie op maat en geef mantelzorgers de zichtbaarheid en erkenning die ze verdienen.”

Aanleiding hiervoor is de enorm verhoogde druk die mantelzorgers sinds de coronamaatregelen hebben ondervonden. Dit bevestigt het onderzoek naar de impact van corona van HOGENT en Steunpunt Mantelzorg:

  • 55,7% rapporteert dat ze onder constante spanning staan.
  • 44,7% slaapt slecht
  • 34,2% voelt zich depressief
  • 49,0% ervaart leegte
  • 37,9% voelt zich in de steek gelaten
  • Raadpleeg verdere cijfers en toelichting uit het onderzoek van HOGENT.

Steunpunt Mantelzorg pleit voor een gespecialiseerde aanpak met aandacht voor de  concrete noden van mantelzorgers.

Ook mantelzorgers staan in voor de zorg van iemand anders, ook zij verdienen bescherming, aandacht en informatie. Ook zij ondersteunen onze zorgsector bij het verlagen van extra druk tijdens een tweede piek.

Bekijk het volledige pleidooi met onze aanbevelingen en vragenrondje met het Vlaamse Parlement achteraf.

Meer weten?

Opiniestuk: 2 op 3 mantelzorgers zwaarder belast door corona

Onze coördinator Naomi De Bruyne schreef een opiniestuk over de impact van corona met aanbevelingen voor het beleid. Je leest het volledige opiniestuk op de website van Sociaal.Net.

Beknopt:

Half mei organiseerden HOGENT en Steunpunt Mantelzorg een online bevraging bij mantelzorgers over de impact van corona.

Uit het onderzoek blijkt dat de impact van de coronacrisis op mantelzorgers groot is. 55 procent heeft het gevoel constant onder spanning te staan en 45 procent slaapt slechter door kopzorgen.

Samen met HOGENt publiceerden we een opiniestuk met onze bevindingen en aanbevelingen op Sociaal.net.

Meer weten?

Foto: Melanie Kreutz via Unsplash

Opiniestuk: Beschouw mantelzorgers als echte zorgverleners

Samen met i-mens schreven we een opiniestuk over het belang van mantelzorg in tijden van corona. We verschenen met het opiniestuk in MoneyTalk, Knack.be. Lees hier het volledige opiniestuk.

Beknopt:

Hoe onzichtbaar ze voor veel mensen ook zijn, zonder de inspanningen van de mantelzorgers zou de zorgsector kraken. Beschouw mantelzorgers daarom als echte zorgverleners. Stel ook voor hen psychologische ondersteuning ter beschikking. Geef ook aan hen beschermend materiaal. Stimuleer verlofmogelijkheden om tijdelijk meer zorg op te nemen, zonder verlies van sociale rechten. En geef duidelijke richtlijnen, zodat ook mantelzorgers, zich kunnen organiseren.

Mantelzorgers, ook helden in de zorg

Samen met mantelzorgverenigingen Coponcho en Liever Thuis LM schreven we een opiniestuk. Op de website van Apache lees je onze volledige opinie.

Beknopt:

Elke dag opnieuw geven de 600.000 mantelzorgers in Vlaanderen zorg en ondersteuning aan ouderen, mensen die ziek zijn, mensen met een handicap of psychische aandoening. Hun schouders en handen dragen veel. Maar de juiste ondersteuning en waardering ontbreekt vaak. De coronacrisis zet die pijnpunten op scherp. Samen met Coponcho en Liever Thuis LM trekken we aan de bel: vergeet ook deze zorghelden niet.

Wil jij ons vertellen wat beter kan voor mantelzorgers? Doe mee aan onze focusgroepen

Als vereniging voor mantelzorgers gaan wij geregeld naar verschillende uithoeken in Vlaanderen en Brussel om vormingen te geven aan mantelzorgers of om hen samen te brengen in focusgroepen. We hoorden intussen talloze verhalen over de plotse of gestage ziekte van een naaste. Over de onmacht en pijn wanneer bijvoorbeeld hun partner of moeder hen geleidelijk aan niet meer herkent door bijvoorbeeld dementie. Over de schaamte waarmee ze worstelen om ook een eigen leven te leiden, naast de (continue) zorg voor een ander.

Wat zijn focusgroepen?

Onze focusgroepen met mantelzorgers zijn nog wat nieuw. We brengen mantelzorgers samen om een bepaald thema uit te diepen dat aansluit bij hun leefwereld. Dan gaan we als organisatie op zoek naar wat voor jullie als mantelzorger belangrijk is en wat wij als organisatie (nog meer) voor jullie kunnen betekenen.

Wat wij leren van mantelzorgers

Zo gaven we focusgroepen over hoe je langer thuis kan wonen, over onze diensten die we als mantelzorgvereniging aanbieden en over vrije tijdsbeleving. Die cruciale informatie bekijken we (anoniem) binnen het team en werken we zoveel mogelijk verder uit in concrete stappen.

Soms mondt het uit in het schrijven van een artikel,  of in een aanpassing of uitbreiding van één van onze vormingen. Soms nemen we het beleidsmatig verder op.  De focusgroepen zijn voor ons de vinger aan de pols om dichtbij de leefwereld te staan van mantelzorgers.

Iedere mantelzorgsituatie is uniek

Meestal komen anekdotes en moeilijkheden naar boven over hun situatie. Zoals die keer in Gent waar een mantelzorger op zoek was naar een manier om haar man naar buiten te begeleiden, naar de roeiclub voor hun deur zodat hij het water kon zien.  Zelf kon ze dat fysiek niet meer aan. Heel de groep gaf haar tips over hoe ze dat kon oplossen.

Onlangs was er een focusgroep in Kasterlee. We zaten samen met mantelzorgers en hun zorgbehoevenden in een zorgcentrum, waar ze op vakantie waren. We wilden meer weten over de beleving van hun vrije tijd. Een man zong en schilderde graag. En een beetje later zaten we daar met z’n allen het liedje ‘Zie je de lichtjes aan de Schelde’ te zingen.

Iedere mantelzorgsituatie is uniek, sommige situaties zijn enorm schrijnend en vergen veel van een persoon. Daarom zijn we er als organisatie om te ondersteunen waar we kunnen en op die manier mantelzorgers te empoweren.

Meedoen?

Wil je meedoen aan een focusgroep? Of wil je er meer over weten?

Laat het ons weten via:

Gemeentelijke mantelzorgpremie: hoe maak je er een voordeel van voor je mantelzorgers?

Als mantelzorger kan je bij verschillende instanties terecht voor een premie. 1 van die premies is de gemeentelijke mantelzorgpremie. Gemeentes mogen, maar zijn niet verplicht, om een mantelzorgpremie uit te reiken. Onze cijfers uit mei 2018 tonen aan dat 78 % van de gemeentes in Vlaanderen een premie uitreiken.* Het engagement bestaat, maar het systeem hapert. Hoe kan het (nog) beter?

Dat de gemeentelijke mantelzorgpremie veel stof doet opwaaien, blijkt uit onze vormingen en praatgroepen met mantelzorgers. Een greep uit de bezorgdheden van onze leden:

  • Vaak vragen gemeentes extra formulieren of bewijslast. Soms staat dit niet in verhouding met het bedrag dat je ervoor terugkrijgt (zie artikel uit De Morgen over een mantelzorgpremie van 4 euro).
  • De voorwaarden zijn in elke gemeente anders. Bij de ene gemeente moet de persoon voor wie je zorgt ook in aanmerking komen voor het zorgbudget voor zwaar zorgbehoevenden, bij de andere gemeente mag je dat zorgbudget juist niet ontvangen.
  • Sommige gemeentes betalen uit aan de mantelzorger, anderen aan de zorgvrager.
  • Sommige gemeentes stellen als voorwaarde dat de mantelzorger gedomicilieerd is in de gemeente, andere gemeentes vragen dit van de zorgvrager. Zo kan je als mantelzorger het geluk hebben dat jij en je zorgvrager beiden apart gedomicilieerd staan in gemeentes met die voorwaarden, maar de kans bestaat evengoed dat je beiden uit de boot valt.

Er is geen uniform beleid, zoveel is duidelijk. Dat zorgt bij mantelzorgers voor ongenoegen. 77% van de mantelzorgers rapporteert dat de info te verwarrend is. Het grootste probleem blijft nog wel dat mantelzorgers vaak niet op de hoogte zijn van de premie. En dat is jammer.

Moeten we de boel dan maar opblazen en de premie afschaffen? Nee natuurlijk niet. De mantelzorgpremie is een waardering voor een groep mensen die zich vaak alleen voelt in zijn of haar zorgen. 23% van de mantelzorgers voelt zich zwaar belast. In de ouderenzorg alleen nemen zij een equivalent van 121 000 voltijdse krachtenin zorg over. Met de gemeentelijke mantelzorgpremie geef je het signaal dat mantelzorgers in jouw gemeente meetellen.

73% van de gemeentes uit Antwerpen, 75% van de gemeentes uit Limburg, 71% van de gemeentes uit Oost-Vlaanderen, 78% van de gemeentes uit Vlaams-Brabant en 94% van de gemeentes uit West-Vlaanderen hebben een mantelzorgpremie. Dat zoveel gemeentes een bedrag uitreiken, toont hun engagement aan een doelgroep die, laten we wel wezen, nog te vaak onzichtbaar is in onze maatschappij.

Wat kan je als gemeente doen voor een extra mantelzorgvriendelijk mantelzorgbeleid?

Wij sommen enkele tips op.

1. Organiseer ontmoetingen voor mantelzorgers

  • Organiseer een ontmoetingsmoment tussen mantelzorgers (bijvoorbeeld een mantelzorgmarkt in Wingene of een mantelzorgontbijt in de gemeente Retie).
  • Bied vormingen aan (zoals de gemeente Londerzeel).
  • Spreek je waardering of dank uit op 23 juni, dag van de mantelzorger

2. Communiceer duidelijk over je aanbod voor mantelzorgers

Sociaal-pedagogische toelage, een ondersteuningspremie, een thuiszorgtoelage, een mantelzorgpremie,  een zelfzorgpremie, een toelage zorgverstrekkende hulp… De gemeentelijke mantelzorgpremie kent vele benamingen en dat zorgt voor extra verwarring. Gebruik steeds dezelfde term en zet verschillende kanalen in om de term bekend te maken.

3. Ga voor een toegankelijk en divers mantelzorgbeleid

Iedere mantelzorgsituatie is anders:

  • Hou bij deze premie rekening met de diversiteit onder mantelzorgers. Niet iedereen zorgt bijvoorbeeld voor een oudere. Sluit de andere mantelzorgers niet uit via te strenge voorwaarden op basis van leeftijd of handicap.
  • Zorg voor goede doorverwijzing en faciliteer een netwerk van zorginstanties (via de eerstelijnszorgzones).
  • Maak het verschil in jouw gemeente via kleine oplossingen zoals huisbezoeken. Dit maakt een wereld van verschil voor mantelzorgers die zich snel laten isoleren omwille van de zorgsituatie.

4.  Vereenvoudig de administratie voor een mantelzorger

82% van de mantelzorgers heeft baat bij goede informatie en administratieve vereenvoudiging. Advies en begeleiding moet zo laagdrempelig mogelijk.

  • Verminder het aantal formulieren en attesten die mantelzorgers moeten aanbieden.
  • Zorg zoveel mogelijk voor automatische rechtentoekenning. Misschien heeft die mantelzorger naast een parkeerkaart ook baat bij informatie over zorgwonen?

Meer weten?