Knelpuntennota mantelzorg: analyse van hulpvragen 2025
Elk jaar ontvangen wij samen met de andere mantelzorgverenigingen honderden telefoons en e-mails van mantelzorgers. Zij stellen vragen, delen hun verhaal of zoeken advies en ondersteuning bij de uitdagingen die ze ervaren.
Om beter inzicht te krijgen in de noden van mantelzorgers, worden alle binnenkomende vragen jaarlijks gebundeld in een gezamenlijke analyse. Dit laat toe om evoluties te volgen en prioritaire thema’s te identificeren.
Tien meest bevraagde thema’s in 2025:
| Thema | Percentage | |
|---|---|---|
| 1 | Zorgbudget | 15,52% |
| 2 | Andere vragen | 13,12% |
| 3 | Emotionele ondersteuning | 11,68% |
| 4 | Zorgwonen | 10,93% |
| 5 | Werk – mantelzorg | 9,38% |
| 6 | Gemeentelijke mantelzorgpremie | 8,28% |
| 7 | Mantelzorgstatuut | 7,78% |
| 8 | Zorgvolmacht en bewindvoering | 6,09% |
| 9 | Thuiszorg | 5,04% |
| 10 | Andere financieel | 4,74% |
Enkele verklaringen voor deze thema’s:
Het volledige rapport kan je lezen via deze link: Knelpuntennota 2025
Financiële ondersteuning voor mantelzorgers
Mantelzorg heeft vaak een duidelijke financiële impact door hogere zorgkosten en/of minder werkinkomen. Financiële ondersteuning blijft dan ook één van de belangrijkste noden bij mantelzorgers, goed voor bijna de helft van alle hulpvragen. Door de stijgende levensduurte neemt die druk verder toe, terwijl het systeem van premies en zorgbudgetten complex en versnipperd blijft. Mantelzorgers hebben nood aan duidelijke, toegankelijke en structurele financiële ondersteuning op maat. Automatische rechtentoekenning kan hierbij een belangrijke vereenvoudiging betekenen en de administratieve last sterk verminderen. De overgang naar het BelRAI-instrument vanaf 2026 is hierin een positieve stap naar meer eenduidigheid, al blijven er aandachtspunten rond de beperkte herziening van zorgnoden en het niet automatisch meegroeien van sommige uitkeringen met toenemende zorgzwaarte.
Zorgbudget voor zwaar zorgbehoevenden
Het zorgbudget voor zwaar zorgbehoevenden bleef lange tijd ongewijzigd. De recente verhoging naar €140 is een eerste stap, maar blijft onvoldoende in verhouding tot de sterk gestegen levensduurte. Een structurele indexering, zoals al bestaat bij het zorgbudget voor ouderen met een zorgnood, zou een logische volgende stap zijn.
Daarnaast zorgt de term “mantelzorg aanvragen” nog vaak voor verwarring. In de praktijk verwijst dit meestal naar het zorgbudget voor zwaar zorgbehoevenden, wat regelmatig leidt tot misverstanden en teleurstelling wanneer blijkt dat het budget niet aan de mantelzorger, maar aan de zorgbehoevende wordt toegekend.
De gemeentelijke mantelzorgpremie
De voorwaarden voor het verkrijgen van een gemeentelijke mantelzorgpremie worden steeds strenger en afhankelijker van bijkomende criteria. Dit bevestigt een trend die we ook in eerdere knelpuntennota’s vaststelden.
De premie wordt door mantelzorgers vooral gezien als een vorm van erkenning en waardering. Tegelijk mag ze geen vervanging zijn voor een breder ondersteuningsbeleid. Positief is dat steeds meer gemeenten, vaak in samenwerking met eerstelijnszones en partners zoals mantelzorgverenigingen, inzetten op een ruimer en divers ondersteuningsaanbod. Deze evolutie wordt door ons sterk toegejuicht.
Mantelzorg en werk
Het Vlaams Mantelzorgplan zet in op het ondersteunen van werkende mantelzorgers en werkgevers, met tools en vorming om een mantelzorgvriendelijk werkklimaat te stimuleren. Ook via projecten en rapporten wordt het belang van een betere afstemming tussen werk en mantelzorg benadrukt.
Federaal mantelzorgstatuut
Het mantelzorgstatuut blijft in 2025 een bekend maar beperkt gebruikt instrument. Ondanks sensibilisering blijft de meerwaarde voor veel mantelzorgers onduidelijk en worden de voordelen vaak als minimaal ervaren. Het aantal erkende mantelzorgers blijft daardoor laag in verhouding tot het totaal aantal mantelzorgers. Hoewel het mantelzorgverlof werd uitgebreid, blijft het beperkt in duur, weinig flexibel en financieel onvoldoende aantrekkelijk. Daardoor is het moeilijk voor veel mantelzorgers om er effectief gebruik van te maken. Sommige lokale besturen koppelen voordelen aan het statuut, wat positief is, maar het gebruik blijft zeer beperkt en versnipperd. We blijven pleiten voor een eenvoudiger systeem met automatische en administratief minder belastende rechtentoekenning. Tot slot blijft het statuut niet aangepast aan realiteiten zoals zorg in residentiële settings en zijn er nog verschillende administratieve knelpunten, onder meer in de afstemming tussen erkenning en verlof. Ook zelfstandigen vallen vandaag nog buiten het systeem, ondanks duidelijke nood aan ondersteuning in mantelzorgsituaties.
Federale verlofstelsels
Er bestaan verschillende verlofstelsels voor mantelzorgers (medische bijstand, palliatief verlof, tijdskrediet, mantelzorgverlof, enz.), maar de voorwaarden verschillen sterk per stelsel. Dit maakt het systeem complex en weinig overzichtelijk. Bovendien zijn de regelingen onvoldoende flexibel en sluiten ze vaak niet aan bij de realiteit van mantelzorg, waar zorgnoden sterk kunnen variëren in tijd en intensiteit. Verlofregelingen moeten bovendien een recht zijn, geen gunst. In de praktijk ervaren mantelzorgers nog te vaak afhankelijkheid van de werkgever, wat onzekerheid creëert en de opname van verlof bemoeilijkt. Daarnaast beperken recente aanpassingen in het tijdskrediet de financiële toegankelijkheid, en blijven veel stelsels moeilijk inzetbaar voor wie met tijdelijke of onzekere contracten werkt. Er zijn wel stappen gezet richting meer flexibiliteit, maar deze zijn nog niet volledig uitgerold. Tot die hervormingen effectief in werking treden, blijft het systeem onvoldoende afgestemd op de realiteit van mantelzorg.
Vlaamse aanmoedigingspremies
Vlaamse aanmoedigingspremies vullen federale verlofstelsels aan, maar sluiten niet altijd goed aan. Veel mantelzorgers vallen uit de boot en het inkomensverlies bij werkonderbreking blijft groot. Een betere afstemming en hogere premies zijn nodig, zodat mantelzorgers niet onder de armoedegrens zakken. Vooral alleenstaande mantelzorgers en gezinnen met hoge zorgkosten worden hierdoor zwaar getroffen.
Uitzonderlijk verlof wegens overmacht
Het bestaande systeem voorziet beperkte onbetaalde verlofdagen voor acute zorgsituaties. Deze worden echter afgetrokken van andere verlofrechten, terwijl net op crisismomenten extra flexibiliteit nodig is.
Loopbaancoaching
Mantelzorgers die hun job opgeven, vallen vaak buiten het huidige aanbod van loopbaancoaching. Net deze groep heeft echter nood aan begeleiding om hun loopbaan opnieuw richting te geven. Er is bijkomende ondersteuning nodig voor coaches én een structurele verankering van mantelzorg in loopbaanbegeleiding.
Mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid
Hoewel er initiatieven bestaan, blijft een mantelzorgvriendelijk HR-beleid onvoldoende ingeburgerd. Mantelzorgers ervaren nog steeds drempels om hun situatie te bespreken op het werk. Een open gesprek en maatwerk zijn essentieel, maar vragen meer sensibilisering bij werkgevers en HR-partners.
Woonzorgcentrum en assistentiewoningen
De overstap naar residentiële zorg blijft emotioneel, administratief en financieel complex. De betaalbaarheid van woonzorgcentra staat onder druk en kosten stijgen sneller dan pensioenen, ondanks indexeringsmechanismen en tegemoetkomingen. Ook rond assistentiewoningen is er veel onduidelijkheid over kostenstructuren en regelgeving, wat tot verwarring leidt bij bewoners en families.
Toegankelijkheid van professionele zorg
Mantelzorgers ervaren steeds meer drempels om zorg op te starten door personeelstekorten, beperkte bereikbaarheid en digitalisering. Vooral thuiszorg staat onder druk, terwijl de vraag blijft stijgen. Het tekort aan zorgpersoneel en huisartsen versterkt deze problemen en verhoogt de druk op mantelzorgers.
Respijtzorg
Respijtzorg blijft te weinig beschikbaar en onvoldoende bekend. Veel mantelzorgers nemen nooit pauze, vaak door gebrek aan aanbod, financiële drempels of emotionele belasting. Er is nood aan meer betaalbare, flexibele en toegankelijke respijtzorg op maat van diverse zorgsituaties.
Psychologische ondersteuning
Psychologische ondersteuning is een belangrijke maar moeilijk toegankelijke nood. Drempels zijn tijd, kostprijs en beperkte beschikbaarheid. Eerstelijnspsychologische zorg is een stap vooruit, maar wachttijden en capaciteit blijven problematisch.
Jonge mantelzorgers
Jonge mantelzorgers blijven vaak onzichtbaar en moeilijk bereikbaar. Toch combineert een grote groep jongeren studie met intensieve zorg. Meer sensibilisering in onderwijs en betere detectie zijn noodzakelijk.
Gezondheidsvaardigheden
Digitalisering verhoogt efficiëntie, maar vergroot ook de kloof voor wie minder digitaal vaardig is. Complex taalgebruik en het verdwijnen van fysieke contactpunten vormen belangrijke drempels.
Zorgwonen
Regelgeving rond zorgwonen is complex en versnipperd, met weinig duidelijk centraal aanspreekpunt. Dit leidt tot onzekerheid en ongelijkheid tussen gemeenten.
Mobiliteit
Parkeer- en mobiliteitsbeleid verschilt sterk per gemeente en vormt vaak een praktische en financiële drempel voor mantelzorgers. Meer uniforme en toegankelijke oplossingen zijn nodig.
Mantelzorgplan
Lopende initiatieven binnen het mantelzorgplan zijn waardevol, maar vragen duurzame verankering en structurele financiering om blijvend impact te hebben.
